Πίσω από την Βενετσιάνικη μάσκα...



"Man is least himself when he talks in his own person. Give him a mask and he'll tell you the truth" 

Oscar Wilde


Η ιστορία της μάσκας χάνεται στα βάθη των αιώνων, από τους πρωτόγονους λαούς, έως αυτούς που χάραξαν τα μεγάλα βήματα του πολιτισμού της ανθρωπότητας. Είναι σήμα κατατεθέν των Απόκρεων και δε νοείται σε κανένα καρναβάλι χωρίς την παρουσία της. Η περίπτωση της Βενετσιάνικης μάσκας εντάσσεται σε αυτό το πλαίσιο της κοινωνίας, της αρχοντικής και θαλασσοκράτειρας Βενετιάς. 
Η μάσκα ξεκινά να εμφανίζεται σε αυτή την πόλη και στην ευρύτερη περιοχή της κατά το Μεσαίωνα, όταν οι άνθρωποι έτρεμαν να δείξουν τα πραγματικά τους συναισθήματα. Η ανωνυμία της μάσκας δημιούργησε μια ιδιόρρυθμη “ισότητα” ανάμεσα στους πολίτες της Βενετίας, ευνόησε την ανάπτυξη του αυτοσχέδιου θεάτρου του δρόμου, της Commedia dell’arte αλλά ευνόησε και ευγενείς, για να μπορούν να μπαινοβγαίνουν ανενόχλητοι σε λαϊκές γειτονιές, θέατρα, χορούς και μοναστήρια, διευκόλυνε άτομα που διέπρατταν παράνομες δραστηριότητες, κλοπές, βιασμούς, φόνους ή άτομα σαν τον διαβόητο καρδιοκατακτητή, Giacomo Casanova που έγραψε ιστορία ξελογιάζοντας το «αδύναμο φύλο». Όλη η ατμόσφαιρα έχει αποδοθεί έξοχα στον «Καζανόβα» του Φρεντερίκο Φελίνι.


Η ιστορία του Καρναβαλιού και οι λόγοι που δημιούργησαν τη μάσκα είναι συνέπεια κοινωνικών συνθηκών. Το 1094 ο δόγης της Βενετίας έδωσε άδεια για τη γιορτή των ψυχών και πάνω σε αυτή την ιδέα δημιουργήθηκε καρναβάλι στην πόλη που έχει τα πολλά κανάλια, έχοντας τις ρίζες του στα ρωμαϊκά Σατουρνάλια και στις γιορτές αφιερωμένες στον Διόνυσο. Διαρκούσε έξι εβδομάδες και ξεκινούσε την ημέρα του Αγίου Στεφάνου για να φτάσει μέχρι την αρχή της Σαρακοστής. Ήταν στην ουσία το αντίστοιχο του Ρωμαϊκού “άρτος και θεάματα”, κατά το οποίο η Δημοκρατία της Βενετίας έδινε στους ανθρώπους μια σύντομη περίοδο διασκέδασης με θέατρο, μουσική και χορούς.
Ο όρος «Carneval» στα ιταλικά, άλλωστε, έβρισκε την πρωταρχική του εξήγηση στην κατανάλωση κρέατος - Carne Vale - που χαρακτηρίζει ακόμα την Αποκριά και τις κάθε μορφής απολαύσεις, που προηγούντο της μεγάλης νηστείας του Πάσχα. Με τον καιρό, στη Βενετία, το καρναβάλι πήρε εκρηκτικές διαστάσεις και έγινε ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα σε Ευρωπαϊκό επίπεδο. Προσωπικότητες, όπως πολιτικοί, πλούσιοι κληρονόμοι και ευγενείς πήγαιναν στη Βενετία για να διασκεδάσουν σπαταλώντας τεράστιες περιουσίες. Το να κρύβουν την ταυτότητά τους πίσω από μια μάσκα όμως, οδήγησε σε ελευθεριότητες, υπερβολές και καταχρήσεις. Για τους λόγους αυτούς, το Καρναβάλι καταργήθηκε από τον Ναπολέοντα το 1797.


Έπρεπε να φτάσουμε στη δεκαετία του 1970, για να αναβιώσει και πάλι, από μια ομάδα ανθρώπων που θέλησαν να επιστρέψουν τη χαμένη ιστορική αίγλη της πόλης με το καρναβάλι. Η χρήση της μάσκας σ’ όλη τη διάρκεια της Ενετικής Δημοκρατίας παραμένει μια από τις πιο εκκεντρικές πρακτικές του ανθρώπινου είδους. Παρ’ όλο που μάσκες έχουν φορεθεί σε όλους σχεδόν ανά τον κόσμο τους αιώνες και πολιτισμούς, ποτέ ίσως, δεν χρησιμοποιήθηκαν τόσο ένθερμα και φαντασμαγορικά όσο στη Βενετία. 

Οι μάσκες έχουν πολύχρονη παράδοση κατασκευής, κατασκευάζονται από γύψο και πεπιεσμένο χαρτί, ήταν πλούσια διακοσμημένες με γούνα, ύφασμα, κοσμήματα, φτερά. Οι καλλιτέχνες που κατασκεύαζαν μάσκες, ανήκαν στη συντεχνία των ζωγράφων, ονομάζονταν από την εποχή του Δόγη Φόσκαρι «μασκερέρι». Βοηθοί τους ήταν οι «ταργκέρι», χαράκτες, που χάραζαν πάνω στο γύψο λεπτομερείς εκφράσεις - μερικές φορές αστείες ή γελοίες. 






Οι Βενετοί φορούσαν επίσης μάσκες κατά τη διάρκεια όλων των σημαντικών εκδηλώσεων, όπως επίσημα δείπνα ή εορτές της Δημοκρατίας, οπότε ήταν επιτρεπτή η χρήση της «bauta ή tabarro». Η «bauta» απαρτίζεται από ένα κατά το πλείστον μαύρο μανδύα το «tabarro», ένα μαύρο τρίκοχο που φορούσαν στο κεφάλι πάνω από μια λευκή μάσκα την «lavra» λάβρα, από την λατινική λέξη που σημαίνει φάντασμα/μάσκα. Οι γυναίκες φορούσαν, κατά γενικό κανόνα, ένα άλλο είδος μάσκας τη «Moretta», μια οβάλ μάσκα από μαύρο βελούδο, που κυρίως χρησιμοποιούσαν προκειμένου να επισκεφθούν τα μοναστήρια. Η «Μορέτα» είναι μια «μουγκή» μάσκα, γιατί κρατιέται στερεωμένη στο πρόσωπο από το στόμα με ένα μικρό πείρο που βρίσκεται στην εσωτερική της πλευρά, στο ύψος του στόματος. 



Όλη η ιστορία του καρναβαλιού αποτυπώνεται στις στολές, κάποιες φορές υπενθυμίζοντας γεγονότα όχι τόσο ευχάριστα. Όπως στην πασίγνωστη φιγούρα του Ντοτόρε, του γιατρού της φοβερής πανώλης, ντυμένου με τη μακάβρια μαύρη στολή και τη χαρακτηριστική μάσκα σε σχήμα γερακιού, μια ανάμνηση της φοβερής αυτής επιδημίας του 1630, που αφάνισε το ένα τρίτο του πληθυσμού της Βενετίας. Μέσα από όλες αυτές τις ιστορίες η Βενετία παραμένει αδιαμφισβήτητα ένας προορισμός απρόβλεπτα μυστήριος και ακαταμάχητα γοητευτικός όπως ακριβώς το αθέατο βλέμμα πίσω από τη μάσκα.



Επιμέλεια Παρουσίασης: Αναστασία Τσαγκάρη

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου